Dobrze jest pojechać do Będzina, po drodze przejeżdżając przez najbardziej depresyjne i zarazem niebezpiecznie pociągające miejsce na świecie, czyli katowicki dworzec. Na dworcu jest wszystko, prócz terminowo podjeżdżających pociągów, nawet grajkowie, co dzień inny, a może zawsze ten sam, trudno stwierdzić w chaosie, brudzie, smrodzie zapiekanek, braku informacji i padającym deszczu.

Zagłębie wita słońcem i melancholijnym zamyśleniem, wszystko dzieje się powoli, a ponieważ za bardzo nie ma co robić ludzie zaczepiąją się na ulicy, rozmawiają o Bogu albo zamiłowaniu do boksu. Czas stanął, ulica nadal Świerczewskiego, Warpie wyglądają chyba jak 70 lat temu, tylko mieszkańcy inni, a o poprzednich pamięta pomnik na placu Bohaterów Getta. Nazwa angielska z błędem.

Dobrze jest kupić jedyny plan miasta w całym mieście i iść tam, gdzie nie znasz nikogo.

Szczęśliwie wyleciawszy z zimnej Argentyny zalecieliśmy do gorącego Madrytu, który przyprawił nas o zawrót głowy. Europa! Szerokie chodniki! Kultura dla mas! To wszystko w 3 godziny i fruu do Londynu, gdzie czekała już na nas przemiła pani o ormiańskich korzeniach i jej przytulna rezydencja w Brixton. Porzuciwszy tamże bagaże, jak rasowi turyści, wybraliśmy się stopem na wybrzeże, gdzie cieszyliśmy się niesłabnącą gościnnością tubylców. Nie ma to jak Europa. A londyńskie powietrze czyni wolnym, nawet jeśli wchłania się je nad Tamizą w niedużej odległości od nadwiślańskich pracowników fizycznych.

Fisz z czipsem na pirze w Brighton - Europa!

Brzegi królowej polskich rzek zachwycają i wpędzają w melancholijny nastrój. Po pierwszym zachwycie, zachłyśnięciu się wrażeniem własnej towarzyskiej atrakcyjności (nie wiem, które zaproszenie odrzucić, o la Boga!) przyszedł czas na porządkowanie biurka, porządkowanie pokoju i tysiąca spraw wszelakich, od których człowiek chce uciec, stosując dietę na przykład. Albo wykonując ćwiczenia fizyczne, ewentualnie wynajdując coraz to nowe zadania i obowiązki, byle by tylko nie musiec wreszcie się zabierać. Przedwiośnie, przebudzenie, przestrach (ale nieznaczny).

Ona – okragla, gadatliwa, prowadzi restauracje, w ktorej za kadencji poprzedniego pokolenia (biznes rodzinny) zwykly posilac sie panie lekkich obyczajow z naprzeciwka. On zylasty, o filozoficznym zacieciu, zycie poswiecia dzieciom, nie przestaje mowic. Dzieci, w liczbie cztery, z czego najmlodsze wciaz w domu, gadatliwe i ponadprzecietnie ekstrawertyczne. Odprawia nad gosciem czary, zrobia mostek i uprzedza, ze grejpfruty jedza tylko pedaly.

Zmiescilismy sie w piatej setce ich gosci, zjedlismy smakowite picarones, nakarmilismy plackami ziemniaczanymi i w droge!

Ot, typowa chilijska rodzina Mormonow.

Kilka kilometrow dalej, juz na chilijskiej ziemi, nie rozniacej sie od argentynskiej niczym (stan owiec, koni i ludzi bez zmian), wysiadamy by poddac sie woli chilijskich pogranicznikow. Na wejsciu straszy plakat z przekreslona pomarancza, wszedzie komunikaty o grozacej ukrywajacemu pozywienie podroznemu karze. Wspomniec nalezy, ze do Chile jedzenia wwozic nie mozna. Zagrozenie epidemiologiczne zostalo zapewne uchylone, gdy zewszad ciagnela do nich pomoc humanitarna po trzesieniu ziemi. Karnie wypelnilismy wiec deklaracje celne, zaznaczajac „tak” rybryke poswiecona pokarmom (majac w pamieci dwie kanapki, banany, mandarynki i niebezpieczne chrupki). Bardzo zawiedzeni odebralismy po przeswietleniu torby z prowiantem, ktorym nikt nie wydawal sie byc zainteresowany.

Od tego momentu moglismy poswiecic sie juz wylacznie kontemplacji krajobrazu. Nie musze mowic, ze Mo byl zachwycony. W koncu po to jechal na drugi koniec swiata, zeby zobaczyc to wlasnie – nicosc. I chyzo umykajace przed autobusem owce (ach te futrzaste kuperki!).

Ekscytacja siegnela zenitu, gdy przekraczalismy (co prawda na szybko, bo w najwezszym miejscu) ciesnine Magellana. Uczucie, kiedy dokladnie mozna sie zaznaczyc na mapie swiata jest naprawde dosc niezwykle.

Zdjecia zachwyconego Mo kiedy tylko pozyskam kabelek transmisyjny.

Tymczasem Ushuaia to miasto powstale w skutek wytezonych wysilkow ewangelickich misjonarzy, naukowcow wszelkiej masci, wiezniow najbardziej wysunietego na poludnie wiezienia swiata (Autorytet bylby zachwycony panoptykalna konstrukcja) i obslugujacej ich ludnosci, wszystko na gruzach spolecznosci indian Yamana. Dzis wyglada jak skrzyzowanie Krupowek z osiedlami z dykty i blota gdzies na obrzezach wielkich miast. Wrazenie czyni to dosc osobliwe, szczegolnie ze w ostatnich dekadach miasto przezylo prawdziwy najazd biednej ludnosci z dalekich prowincji, a nawet z Boliwii, ktora zwiedziona dobrodziejstwami systemu pomocy spolecznej Ziemi Ognistej postanowila porzucic swoje gorace ziemie ojczyste i marznac tutaj. Nie zostali najlepiej przyjeci, o czym swiadczy chocby opinia przyjmujacej ich pielegniarki srodowiskowej, ktora bez zenady wypowiada sie na temat genetycznego niemal niedorozwiniecia Boliwijczyka.

Wszystkie te zniszczone marzenia, przeszle i terazniejsze, naukowcy utopieni w piekielnych wodach i wiezniowie, ktorych nigdy nie odwiedzily rodziny, sprawia wrazenie przebywania w nieco nierealnym swiecie. Na dodatek jest lipiec, a my zmarzlismy na kosc. Kiedy obudzilismy sie z rozgrzewajacej drzemki zobaczylismy swiat spowity biala warstwa. Nadal pada, kanal Beaglea przybiera nieokreslony kolor, a Chile wyglada naprawde tajemniczo.

Nie inaczej tym razem, przed wjazdem na plac do wnętrza autobusu zajrzała głowa pracownika tutejszego ZTM i wszystkowiedzącym głosem kazała objeżdżać. Objeżdżamy, ale kątem oka widzimy protestujących powoli, w iście argentyńskim stylu, bo też i przy udziale zespołów muzycznych, zwolenników tradycyjnego modelu rodziny. W jednej ręce trzymają transparenty, w drugiej mate, nie wygląda to zbyt bojowo. Hasłem przewodnim „Każde dziecko ma prawo do mamy i taty”.

Okazuje się, że za tym hasłem, z którym trudno się nie zgodzić kryje się niechęć do poddawanego jutro pod głosowanie w senacie prawa o małżeństwie osób homoseksualnych. W maju klepnął je sejm, jeśli senat jutro zrobi to samo Argentyna będzie pierwszym państwem na kontynencie, w którym będzie to możliwe. 

Różnice na bazie stosunku do powyższej kwestii pojawiają się nawet w, wydawałoby się, monolitycznych społecznościach. Wśród kleru i rabinatu opinie są podzielone, jedynie duchowni muzułmańscy opowiedzieli się en block przeciwko nowemu prawu.  

Czekamy z zapartym tchem.

A więc tak: 17 czerwca, w dniu emocjonującego meczu Argentyna-Korea, rozpoczynającego się tu o 8.30 rano, miałam udać się do szacownej żydowskiej organizacji celem wykonania przeglądu zbiorów archiwum historycznego. Już poprzedzającego wieczora otrzymałam e-mail, jakoby córka miłej pani archiwistki rozchorowała się i nie było pewne, czy będę mogła następnego dnia oglądać zbiory. Rano potwierdzono, że mała jest chora, i mama też, poradzono również dzwonić do bazy po zakończeniu meczu, może ktoś mnie przyjmie. Następnego dnia pracownicy na korytarzach bez cienia żenady wspominali ekscytację poprzedniego poranka, kiedy „cała AMIA oglądała mecz”.

Dzień później gibkie panienki na zajęciach tanecznych komentowały piłkarskie zagrywki i zarzekały się, że na kolejnych zajęciach, we wtorek 22 czerwca, nie będą pląsać, albowiem kibicować będą swej selección w meczu przeciwko Grecji.

Nie mówiąc już o tym, że wuwuzele to nic przy hałasie czynionym na argentyńskiej ulicy w godzinie meczu.

Jak już powiedziałam – to nie uwielbienie dla piłki, silne w argentyńskim narodzie, sprawia że nie do końca się rozumiemy. Tym czymś, co uświadomiłam sobie dziś z całą mocą, jest stadność. Stadność w najprostszym rozumieniu, za którą nie musi iść żadna wiara, idea, czy nawet chęć podbicia nowych lądów. Stadność polegająca na nieuporządkowanym meandrowaniu po ulicy przy jednoczesnym dążeniu do utrudnienia tego innym, stadność która każe niedzielnie i świątecznie koncentrować się w miejskich parkach, tak samo jak w tygodniu na zatłoczonych handlowych ulicach i pasażach.

Paradoksalnie, instynkt ten nie ma przełożenia na świętowanie uroczystości narodowych. W stolicy wielkiego państwa w święto niepodległości wszystkie sklepy otwarte, śladu celebracji. A z drugiej strony na co drugim murze zachęca się do wstąpienia w gościnne szeregi młodych nacjonalistów.

Nie chcąc przypisywać sobie tak cenionych w kraju nad La Platą zdolności psychoanalitycznych powiem tylko, że pełna sprzeczności jest dusza Argentyńczyka. Bo kto to pomyślał, być nacjonalistą, gdy człowiek za miedzą mówi, ubiera się i śpiewa to samo. Prosta droga do obłędu.

Jutro kolejne w tym roku święto niepodległości niezmierzonej Argentyny. Zamierzaliśmy się wybrać na obchody, przeczuwając wydarzenie może mniejszej wagi, niż wielka parada z 25 maja, ale mimo wszystko – miała być Cristina, flagi i wata curkowa. Nic z tego. Tym razem impreza odbędzie się w Tucuman, miejscu gdzie ogłoszono niepodległość. Spragnionym igrzysk porteños pozostaje udać się do Tucuman albo do rozległych parków w Palermo, co też mamy zamiar uczynić.

W ostatnich dniach nadrabiamy kulturalne zaległości, wszak jeszcze tylko tydzień bonareńskiego życia przed nami, potem już tylko historias minimas patagońskiej drogi. Ostatnie tygodnie jakby umknęły, umknęły na paragwajskich bezdrożach i urugwajskich plażach, do tego stopnia, że o Buenos Aires można było zapomnieć. Teraz uczestniczymy w przyspieszonym kursie miejskiego życia na powrót, zamykam rozpoczęte sprawy, żegnam się z wiekowymi rozmówcami, zapewne po raz ostatni. Kupujemy dużo książek, które zajmą w plecakach miejsce sfatygowanych strojów. Jedna z nich to ważący pół kilo bez mała słownik miłośnika Ameryki Łacińskiej pióra wielkiego Vargasa Llosy. Jeśli zniesie trudy i limity podróżne prawdziwą zimą przypomni o miejscach, w których nigdy nie pada śnieg. 

Tymczasem matki z placu majowego dalej krążą, prócz pamięci o zaginionych dzieciach i wnukach towarzyszą im ostatnio kupcy wyrzuceni miejską przemocą ze swoich miejsc pracy. Czuliśmy, że przed wyjazdem musimy je choć raz zobaczyć. A potem przyszli turyści. I zmieszanie, które sprytnie wykorzystała pani wymianiająca małe przypinki w barwach albicelestes w zamian za twardą walutę, rzekomo na chore dzieci.

Dziwna rzecz: chcieć i nie chcieć wyjechać.

Palacio Alsina, zanim rozładował się aparat.

Nim jednak to wszystko zgromadzono nas, Rosjan, Włochów, Polaków i jedną Kolumbijkę na doczepkę w Palacio Alsina, uprzednio przetrzymując przez słoneczną godzinę na skrzyżowaniu dwóch centralnych ulic. Dookoła przemieszczały się tłumy mieszczan spragnionych ludowej rozrywki (wata cukrowa, flagi, klowni, koszulki „Kochamy Cię, Argentyno!”), rozbrzemiewała muzyka o nazwie gatunkowej rock narodowy i było bajecznie. Zapędzeni do pałacowego wnętrza, które niegdyś było teatrem, a teraz jest ponoć sławnym klubem nocnym, zostaliśmy poddani przebieraniu, malowaniu i czesaniu, a kiedy procesy te dobiegły końca – wielogodzinnemu oczekiwaniu na wydarzenia właściwe. Czekając obserwowaliśmy sekcje Eksodusu Jujujeńskiego („chuchujeńskiego”, tak), anarchistów, peronistów, murzyńskich niewolników, gauchów i Indian różnej maści, jak flirtują, chodzą do toalety, piją wodę i jedzą darmowe owoce. I tak przez bitych 5 godzin. Niektórzy też spali.

Wreszcie, wychodzimy na ulicę! Zapadła już ciemność, tłum zgęstniał. Na trasie parady ustawiło się wg przekazów prasowych 2 mln osób. Było ciasno. Przecisnęliśmy się na przeznaczone nam pozycje. Tam czekaliśmy na zakończenie przemówienia Cristiny, zwanej tak familiarnie po imieniu pani prezydent. W międzyczasie dusiliśmy się spalinami z ciężarówki z oświetleniem do tego stopnia, że niektórzy członkowie naszej grupy zaczęli żartować na temat komór gazowych, których jednak nie udało im się w Argentynie uniknąć. W końcu ruszamy naprawdę. Kilka godzin pozdrawiania przepełnionego entuzjazmem tłumu Argentyńczyków sprawia, że – choć zimno niemożebnie, co chwila przystajemy bo platforma zahaczyła o konar, albo komuś coś wypadło, i momentami od profesjonalizmu jesteśmy bardzo oddaleni – doniosłość chwili jest odczuwalna niemal namacalnie. W końcu nieczęsto można zobaczyć na raz Lulę, Chaveza i Evo Moralesa na wyciągnięcie ręki, szaleńczo pozdrawiających Boliwijczyków z ich pomponikami.

Zwinny lodziarz.

Usadowieni, mogliśmy chwilowo odetchnąć. Po hymnach (swoją drogą, czy w Polsce ktokolwiek przeżyłby wariację na temat Mazurka odegraną na harmonijce ustnej?) nastąpiła część właściwa. Jako socjolog, a raczej osoba nie znająca się na piłce nożnej, ze zdziwieniem stwierdziłam brak komentarza do meczu. Doprawdy, nic nie wiadomo. W związku z powyższym postanowiłam skoncentrować się na rekcjach publiczności. I tu kolejne rozczarowanie, bowiem doping Argentyńczyków dało się słyszeć jedynie w (licznych) chwilach zwycięskiej chwały.

Dwa pierwsze strzały Rodrigueza uznałam za konieczne oznaczenie argentyńskiego terenu, swoiste „my tu rządzimy” w przeddzień Bicentenario, wielkiej narodowej fiesty z okazji 200 lat niepodległej Argentyny. Kiedy jednak piłka lądowała po raz 3, 4 i 5 w bramce Onstada mogłam czuć jedynie głęboką solidarność z narodem kanadyjskim. Serce wyrywało mi się do syropu klonowego, a otaczające mnie wyjące ciała obleczone w biało-niebieskie pasiaki wywoływały głęboką niechęć. Doprawdy, jest coś perwersyjnego w wyrażaniu radości z pokonania bezbronnego niemalże przeciwnika. Choć to tylko gra. (Jestem głęboko wstrząśnięta).

Kanada upada po raz trzeci.